De Worp en ik

De Worp is ooit ontstaan als verzameling van kleine zomerhuisjes met een flinke tuin van welgestelde Deventernaren. Daarom werd het ook wel ‘de Hoven’ genoemd. Later werd het een zéér dichtbebouwde wijk.

Wij woonden daar hemelsbreed 500 meter vandaan. Mijn familie had een tuinderij, ‘de Ziele’ genaamd. Vanaf ‘de Ziele’ liep je zo over het Vonderpad de wijk in. Nu ligt er een vierbaansweg tussen. Ooit was ‘de Ziele’ de kwekerij van het gelijknamige landgoed waar mijn overgrootvader en mijn opa tuinman waren. Bij het uit elkaar vallen van het landgoed wist mijn opa de kwekerij te kopen en was daarmee in één keer één van de grootste tuinders van oost Nederland.

Met vóór de tweede wereldoorlog al meer dan een halve ha kassen waarin o.a. tomaten, komkommers en druiven werden geteeld. Met een uitgebreide bongerd en veel groenten. Waar géén paarden waren maar een echte trekker, geen handkarren maar op rails rijdende lorries, en vrachtwagens voor het vervoer buiten het bedrijf. In mijn vroege jeugd, midden jaren 50, werkten er nog 12 mensen.

Mijn vader
Mijn vader (en later ook ik) groeide daar op. ’s Nachts de wacht houden bij de op kolen gestookte verwarmingsketels, ’s ochtends naar de markt in Deventer en ’s middags werken op het land. Tot de coöperatieve veiling kwam. Deventer en Omstreken genaamd. Toen werd het iets makkelijker. De kolen kwamen aan per spoor en werden vanaf station Twello naar de tuinderij vervoerd. Eén hele wagon per keer.

Was het dáár dat mijn vader weerzin opbouwde tegen energieverspilling? Hij had een rijbewijs maar liet het expres verlopen omdat hij autorijden onnodig verspillend vond. En reed ie al eens mee dan fulmineerde hij elke keer weer tegen de overdadige verlichting langs wegen en vooral bij benzinestations. Mijn vader zou heel blij geweest zijn met Transition Town. Hij overleed in 1978. Aan kanker, zoals zoveel tuinders die hun hele leven tussen stof en gif gewerkt hadden. 66 jaar jong.

Wij hadden 3 relaties met ‘de Worp’
Voor mij, als kind, was verweg de belangrijkste dat daar de Speeltuin was, met schommels als bootjes, een wipwap en een glijbaan. Met een zandbak en mijn oom en tante van der Wal aan de overkant. Naar Jan van der Wal is later het plein alternatief vernoemd (‘Burgermeester van der Wal plein’). Een markante man, die van alles en nog wat voor de wijk, de kerk en vooral de jeugd deed, getrouwd met een zuster van mijn vader. Hij is inmiddels 95 jaar oud en woonachtig in een verpleeghuis in Deventer.

Nog onlangs vertelde hij me eens het verhaal dat hij als jonge bouwvakker werkte op vliegveld Teuge, in de begintijd van de vliegerij. Hij fietste toen over het vliegveld net toen er 3 vliegtuigjes aankwamen. De één kon hem alleen ontwijken door in de sloot te landen, de ander schoot ook te ver door en de derde had géén last. Hij keeg als commentaar van de directeur van het vliegveld dat hij nóóít meer over het vliegveld mocht fietsen als er vliegtuigen aankwamen….. Living history!

Winkels

De tweede relatie die wij met de Worp hadden was die met de winkels die er gevestigd waren. Zoals dat voor héél veel mensen in het buitengebied gold. In de zestiger jaren had je daar nog een heerlijke (banket)bakker, Boogman geheten, en Veldhoen de drogist, de Roos voor brandstof, Hunink voor het vlees (een eigen winkel van Anton Hunink). Er was ook een melkwinkel waar mijn moeder ons wel eens de pas ontwikkelde ‘yoghurt’ liet halen. Wel wat gemakkelijker dan ‘hang op’! Er was een manufacturen winkel en een sigarenwinkel.

Dan had je Stegeman met een echte Winkel van Sinkel én postkantoor. Ooit was Stegeman een zéér vooruitstrevende ondernemer geweest die in het begin van de 20e eeuw petroleum ventte langs de huizen op de Worp. Hij gaf nl. als één van de eersten in Nederland spaarzegeltjes uit. Moderne klantenbinding. Hij had, op zijn beurt, weer een hofje bij ons in de weg waar hij op latere leeftijd vrijwel dagelijks naar toe fietste. Als kind ben ik nog eens dwars door zijn fiets gevlogen toen ik niet oplette bij het oversteken van de weg. Zelf kwam hij, inmiddels ver in de negentig, om het leven toen hij in Twello op zijn fiets door een auto werd overreden.

Je had Sas, de fietsenmaker en Harmelink, ook fietsenmaker. Bij de laatste kocht ik op 16 jarige leeftijd mijn eerste brommer. Je had Broekman, de kapper. En stadsboeren. O.a. de familie Bolink, die met hun koeien dwars door de wijk liepen op weg naar de Stadsweiden of weiden op het Stadsland. Inmiddels is Bolik geen boer meer, maar mijn buurman van Hof van Twello.

De wijk kende 2 kruideniers, Van der Wal (geen familie) en Van Dieën. Bij beiden deden wij inkopen. Bij de één omdat die dichtbij was, en bij de ander omdat ie ook Christelijk was. En dan had je natuurlijk Jan en Dora Brummel, de groentenboer. Overdag deed Dora de winkel en ventte Jan met zijn paard en wagen de producten uit in de wijk. Even zat er ook nog Tony Blanken met een groentenwinkel.

Lokale voedselvoorziening

Kruideniers en groenteboeren betekenden ook onze derde relatie met de wijk. Namelijk als leverancier. Het was een vertrouwd beeld als wij ’s ochtends vroeg stonden te oogsten dat Jan Brummel verse groente kwam halen. Spinazie die net was gemaaid en ingepakt, sla, andijvie, tomaten, komkommers, kolen, peen, fruit, alles. Als ik zo rond 7 uur naar huis ging om me op te maken voor de fietstocht naar Zutphen, waar mijn middelbare school stond, waren de groenteboeren en kruideniers vaak nog druk met inpakken. En met mijn vader aan het kissebissen over de prijs van die dag.

’s Middags kwam Jan Brummel vaak weer terug om op een vuurplaats bij ons op het land kartonnen dozen e.d. te verbranden. Jan was van onze kerk en had een streepje voor. Ook lokale groothandelaren kwamen vaak ’s ochtends al bij ons langs om op tijd bij de winkels in de stad te kunnen aankomen. Zij betaalden de veilingprijs van die dag. Ook de veiling zelf was grotendeels een lokale aangelegenheid.

De circel rond
In mij is de circel weer rond en zet ik de familietraditie van lokale leverancier van verse aardappels, groenten en fruit voort. Niet meer vanaf ‘de Ziele’ maar vanaf Hof van Twello, waarnaar steeds meer mensen, óók van de Worp, hun weg weten te vinden. Hadden mijn ouders nog zeer veel collega’s, o.a. op de Steenenkamer, nu zijn wij vrijwel de enige groentetuinder in het gebied en moeten wij zelf, om onze winkel te vullen, voor verse tomaten, komkommers en aubergines naar Heerde. Dichterbij zijn ze niet meer te vinden.

Diverse keren heb ik de huidige supermarkt op de Worp aangeboden om ook daar weer dagverse groenten neer te zetten. Evenals onze aardappels, kleinfruit, etc. Franchise contracten maken dat echter onmogelijk. Een belangrijke hindernis in de ontwikkeling van onze lokale economie en autonome voedselvoorziening!

Voor het herstel van de lokale markt moet nog veel gebeuren.



Reacties op De Worp en ik

  1. Harry Blankena schreef:

    Hallo Gert-Jan,

    Via Google kwam ik het stukje op je web-log tegen over De Ziele, waar je, zoals ik las, vroeger bent opgegroeid.
    In 1992 kwamen mijn vrouw en ik tijdelijk “op kamers” te wonen in de ‘grote’Ziele, destijds in eigendom van architect Ritse Rijtsma. Ondanks de tijdelijke aard woonden wij er met erg veel plezier! Maar hoe raar kan het lopen in het leven…..eind 2004 kwamen we er achter dat het oude koetshuis, wat een klein stukje verder lag, te koop stond. Het gebouw zelf bleek eigenlijk niet meer te redden en uiteindelijk hebben we hier op deze unieke locatie ons ‘nieuwe koetshuis’, samen met onze buren, kunnen bouwen. Vooral nu, nu ik aan de keukentafel zit te typen en door de ramen naar buiten kijk, richting Vermeersweg, is het een prachtig winters landschap!
    Veel succes met het Hof van Twello en ga zo door!!

    Met vriendelijke groet,

    Fam. J.H. Blankena
    De (Oude) Ziele 12 Twello

  2. g.veenendaal schreef:

    ik ben geboren in de lange straat37 naast Hunink de slager
    daarna naar de worp 37 als jongen geholpen bij Roelvink de melkboer met zijn paarden wagen deze foto staat er wel op en ook van ons oude huis op de worp maar dit nummer klopt niet mijn ouders kochten het toen van fam pennekamp
    heel veel winkels van toen staan er niet op wel van de fam Komen WAT NU bed en brekfest is en komt dan 10 keer langs daarom valt me dit tegen ik ben van 1948 en weet nog dat de ijssel dicht zat gevroren daar zie je dan geen beelden van en meer .gr gert veenedaal.

  3. Ds Harm Rietman schreef:

    Dag Gert Jan,
    ik heb genoten van jouw stuk geschiedenis. Ik ben wel benieuwd of het gaat over de Ziele 4, de tuinderij van Gerrit en Henk Jansen die ik ken uit de jaren 50.
    Ik was toen namelijk verloofd met Netty Jansen, dochter van Gerrit Jansen. De familie v.d. Wal ken ik ook zeer goed. Ben jij een broer van Golie en Harm Jansen? Ik ben benieuwd naar jouw reactie.
    Groetend,
    Harm Rietman

  4. Hallo Gert-Jan,
    Al enige jaren probeer ik vroege leden van de Vegetariërsbond op te lossen. Een lastige, voor mij, is ene J. Coster. Deze wordt in 1909 lid, wonende te Elst, en verhuist in het zelfde jaar naar Wageningen, om vervolgens in mei 1916 naar Twello te verhuizen. Elst doet mij aan fruit denken, Wageningen misschien een opleiding, en dan, Twello. Als ik ga zoeken op delpher.nl dan zie ik een advertentie in de Gooi en Eemlander van 12 juli 1919:
    Te koop gevraagd
    een fruit- en groentenkweekerij
    van ongeveer 1 1/2 H.A. met diverse kassen, en flink woonhuis, of een solied huis met ongeveer 1 1/2 H.A. prima tuingrond – Br. fr. met uitvoerige inlichtingen: J. Coster, Twello.

    Vervolgens zie ik vanaf 1920 diverse advertenties van de firma Coster en Renssen waarin ze een opleiding tuinbouw aanbieden voor volontairs, jongelui, en ev. jongedames, op de handelskweekerij “De Ziele” te Twello. Zowel praktisch als theoretisch in de fruit-, groenten- en bloementeelt, buiten en in de kassen.

    Misschien was J. Coster dan geen student in Wageningen, maar docent.

    Zou U mij verder kunnen helpen met de vraag wie J. Coster was?

    met vriendelijke groet,
    Adriaan

Plaats een reactie